Türkiye'nin ülke uzantısı, uluslararası uzantılardan farklı bir düzene sahiptir. Bazı alt uzantılar belge ister, bazıları istemez; bazı adlar tahsise kapalıdır ve uyuşmazlıklar kendi süreciyle çözülür.
Bu yazı, alan adı kaydında .tr düzeninin pratik kurallarını anlatıyor.
Uzantı Yapısı
.tr altında farklı kullanım amaçlarına göre alt uzantılar bulunur:
| Uzantı | Kime yönelik | Belge |
|---|---|---|
| .com.tr | Ticari kuruluşlar | Gerekir |
| .org.tr | Dernek ve vakıflar | Gerekir |
| .net.tr | Ağ hizmeti sağlayıcıları | Gerekir |
| .web.tr | Genel kullanım | Gerekmez |
| .name.tr | Bireysel kullanım | Gerekmez |
| .gov.tr / .edu.tr | Kamu ve eğitim kurumları | Kısıtlı tahsis |
Temel ayrım şudur: belge gerektiren uzantılar, belgeli tahsis mantığıyla çalışır — ilk gelen alır kuralı geçerli değildir. Yani başvuru yapmanız yetmez; hak sahibi olduğunuzu göstermeniz gerekir.
Belge gerektirmeyen uzantılar ise uluslararası uzantılar gibi işler: müsaitse alırsınız.
Belgeli Uzantılarda Süreç
Ticari uzantı için başvuru yaparken beklenen genel yapı şudur:
- Başvurulan ad ile belge uyumlu olmalı. Şirket unvanınız, markanız veya tescilli bir hakla ilişkili olmalıdır.
- Belgeyi başvuru sırasında sunmalısınız. Ticaret sicil kaydı, marka tescil belgesi veya faaliyet belgesi.
- Başvuru incelenir. Otomatik değil, değerlendirmeye tabidir.
- Onaylanırsa tahsis edilir. Süreç birkaç gün sürebilir.
Birinci madde en sık takılınan noktadır. Beğendiğiniz ama şirketinizle veya markanızla bağlantısı olmayan bir adı belgeli uzantıda almanız mümkün olmayabilir.
Bu durumda iki yol vardır: adı marka olarak tescil ettirmek veya belge gerektirmeyen bir uzantı seçmek.
Belge Gerektirmeyen Uzantılar
Bu uzantılar, .tr alanında esneklik sağlar:
- Hızlı tahsis. Belge beklemek gerekmez, kayıt anında tamamlanır.
- Serbest ad seçimi. Marka veya unvan bağı aranmaz.
- Yerel kimlik. Türkiye'ye yönelik bir site olduğunuz sinyalini verir.
- Müsaitlik avantajı. Ticari uzantıda alınmış adlar burada boş olabilir.
Son madde pratik bir fırsattır: uluslararası uzantıda ve ticari uzantıda alınmış bir ad, genel kullanım uzantısında hâlâ müsait olabilir. Domain sorgulama ile tüm .tr alt uzantılarının durumunu tek seferde kontrol edip karşılaştırın.
Genel Kısıtlar
.tr düzeninde tahsis edilemeyen veya kısıtlı adlar vardır:
- Kamu kurumlarına ait adlar ve unvanlar
- Kanunla korunan isim ve simgeler
- Genel ahlaka aykırı ifadeler
- Belirli teknik ve idari amaçlı ayrılmış adlar
Ayrıca bazı jenerik ve yüksek değerli adlar özel süreçlere tabi olabilir. Başvurunuz reddedilirse gerekçesi bildirilir.
Uyuşmazlık Süreci
Markanızı içeren bir .tr alan adı başkası tarafından alınmışsa, uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvurabilirsiniz.
Süreçte genel olarak üç unsurun birlikte kanıtlanması beklenir:
- Benzerlik. Alan adı, sizin marka veya ticaret unvanınızla karıştırılacak kadar benzer olmalı.
- Meşru hak yokluğu. Kaydeden tarafın o ad üzerinde haklı bir menfaati bulunmamalı.
- Kötü niyet. Kaydın kötü niyetle yapıldığı gösterilmeli.
Üçüncü unsur en zor kanıtlananıdır. Kötü niyet göstergeleri arasında şunlar sayılabilir: adın satış amacıyla tutulması, sizin trafiğinizi yönlendirmek için kullanılması veya rakip reklamları gösterilmesi.
Buna karşılık, adı gerçekten kendi işi için kullanan bir taraf — markanızla benzeşse bile — kolayca kaybetmez. İkinci unsur onun lehine işler.
Başvuru Öncesi Hazırlık
Belgeli bir uzantıya başvuracaksanız hazırlığınızı önceden yapın:
- Belgelerinizi güncel tutun. Süresi geçmiş bir belge reddedilme sebebidir.
- Ad ile belge uyumunu kontrol edin. Başvurduğunuz ad, belgede geçen unvan veya markayla ilişkili olmalı.
- Alternatif planlayın. Başvurunuz reddedilirse hangi uzantıya yöneleceğinizi önceden belirleyin.
- Diğer uzantıları da kontrol edin. Ticari uzantıyı beklerken, belge gerektirmeyen varyantı başkası alabilir.
Son madde pratik bir risktir: başvurunuz incelenirken geçen süre içinde, aynı adın diğer varyantları serbest kalmaya devam eder. Kritik varyantları önceden güvenceye almak mantıklıdır.
Sonuç
.tr düzeninde belirleyici ayrım şudur: belge gerektiren uzantılarda "ilk gelen alır" kuralı geçerli değildir — hak sahibi olduğunuzu göstermeniz gerekir ve başvurduğunuz ad belgenizle uyumlu olmalıdır. Beğendiğiniz ad şirketinizle bağlantılı değilse ya marka tescili yaptırın ya da belge gerektirmeyen bir uzantıya yönelin. Bu uzantıların önemli bir avantajı da vardır: ticari uzantıda alınmış bir ad burada hâlâ müsait olabilir. Başvuru sürecinde beklerken kritik varyantları güvenceye almayı da unutmayın.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Hangi .tr uzantıları belge ister?
Ticari, dernek-vakıf ve ağ hizmeti uzantıları belge gerektirir; genel kullanım ve bireysel uzantılar gerektirmez. Kamu ve eğitim uzantıları ise yalnızca ilgili kurumlara tahsis edilir.
Başvurduğum ad neden reddedildi?
En yaygın neden, başvurulan adın sunulan belgeyle uyumlu olmamasıdır — şirket unvanınız veya tescilli markanızla bağlantılı olmayan bir adı belgeli uzantıda almanız mümkün olmayabilir. Belgenizin güncelliğini de kontrol edin.
Belge yoksa .tr alamaz mıyım?
Alabilirsiniz. Belge gerektirmeyen uzantılar tam da bu ihtiyaç için vardır: kayıt anında tahsis edilir, marka veya unvan bağı aranmaz. Ayrıca ticari uzantıda alınmış adlar burada hâlâ müsait olabilir.
Markamı içeren .tr alan adı alınmış, ne yapabilirim?
Uyuşmazlık çözüm sürecine başvurabilirsiniz. Genel olarak üç unsuru birlikte kanıtlamanız beklenir: adın markanızla karıştırılacak kadar benzer olduğu, kaydedenin meşru bir hakkının bulunmadığı ve kaydın kötü niyetle yapıldığı. Adı gerçekten kendi işi için kullanan bir taraftan geri almak zordur.
